برتری دیرینه
$60.00کتاب پیش روی خواننده، نوشتهٔ محقق برجستهٔ بریتانیایی دکتور جاناتان لی است که مدت زیادی را به مطالعهٔ جامعه و تاریخ سیاسی جغرافیای افغانستان کنونی گذرانده است. نویسنده با تحلیل دقیق اسناد کتبی موجود در دفترخانههای هندوستان و انگلستان که از دورهٔ تسلط انگلیسیها بر هندوستان باقی مانده است، به موضوع ادغام جبریِ مناطق شمال هندوکوه (هندوکش) در قلمرو سیاسی افغانستان امروزی میپردازد. نویسنده با این مناطق، خصوصاً بلخ آشنایی خوبی دارد؛ چرا که در گذشته تحقیقات مفصلی دربارهٔ نوروز و ریشههای شکلگیری جشن گل سرخ در بلخ انجام داده است. همچنین وی مدت زیادی در مناطق شمالی افغانستان زندگی کرده و با روایات شفاهی دربارهٔ تاریخ منطقه آشناست.
جاناتان لی در کتاب حاضر به موضوعی بسیار پیچیده میپردازد که تاکنون به درستی بررسی نشده بود و آن نقش مخرّب سیاست دولت انگلیسی هندوستان در گسترش مرزهای افغانستان در شمال هندوکوه است. تا پیش از آمدن انگلیسیها، کلمهٔ «افغانستان» به نواحیِ بین مشرق غزنین و دره سند اطلاق میشد و بقیه مناطق جزئی از خراسان شناخته میشد. این مناطق از بدخشان تا بادغیس را شامل میشود که به طور سنتی توسط حکومتهای محلی مستقل اداره میشدند. این مناطق دارای ادارهٔ محلی، نظام مالیاتی و قضایی بوده و نیز نیروی جنگی خود را داشتند. در عین حال حاکمان محلی در نظام سیاسی بزرگتری شامل بودند که تحت زعامت پادشاهان ایرانی و یا ترک و مغول بوده است. این نظام سیاسی «حکومت محلی تحت زعامت حکومت اعلا» محصول شرایط جغرافیایی و اقلیمی گوناگون، جمعیت مردمی با زبانها و ادیان و فرهنگهای متفاوت و جغرافیای سیاسی سیّال بوده است. این نظام سیاسی در طول تاریخ در گسترهٔ وسیعی از فرات تا سیر دریا و درّه سند بر قرار بوده است. افغانستان فعلی که بر بخش بزرگی از خراسان قدیم بنا شده نیز، داری همین سنت دولتداری بوده است، چه زمانی که جزئی از امپراتوریهای بزرگ ایرانی (هخامنشی، ساسانی، سامانی، غوری) و چه زمانی که جزئی از امپراتوری وسیع کوچنشینان (یوئهچی، هون، تورک، عرب، مغول) بوده است. در تمام این دورههای تاریخی اصل حکومتداری محلی برای ادارهٔ این سرزمینها رعایت میشده و این سبب حفظ زبانها و ادیان و فرهنگهای مختلف و همزیستی مسالمتآمیز ساکنان خراسان بوده است.