از فرصتهای گرانبهایی که نگارنده را در میهن گرامی – در روزگار آزادی و آبادی – به دست آمد، آشنایی با ایرانیان عزیزی بود که دوست افغانان بودند، یا شدند، و تا فرجام به همان محبت باقی ماندند. البته در سالهایی که در خدمت فرهنگ و مطبوعات افغانستان بودیم – به خصوص از ۱۳۴۹ تا ۱۳۵۶ش- بسیاری از فرهیختگان ادب و فرهنگ ایران برای شرکت در کنفرانسها یا تفریح و سیاحت و بازدید از آثار با ارزش تاریخی و مناظر زیبای طبیعی به افغانستان عزیز آمدند و نگارنده نیز دیدار چند تن از آنها را دریافت.
تا جایی که به یاد دارم، نخستین شخصیتهای ایرانی که در دوران خدمت در میهنم دیدم، دکتر منوچهر اقبال و آقای مجید یکتایی بودند که به سال ۱۳۴۹ش به بلخ آمدند. آثار مجید یکتایی را در مطبوعات خوانده بودم، و تصاویر و اخبار مربوط به دکتر اقبال نیز، چه در روزگار نخست وزیری و چه در آن ایّام که ظاهراً رئیس شرکت نفت بود، چاپ میشد. دیدار یکتایی، نویسنده و مترجم ایرانی، که فرهنگ فرانسه – فارسی را نیز تألیف کرده بود، برای نگارنده که در اوایل جوانی و نخستین سالهای خدمت مطبوعاتی بودم جالب بود.
ماجرای کاریکاتورهای محمد و ظهور داعش در آغاز قرن ٢١ بار دیگر پیغمبر اسلام و نهاد خلافت را در محراق و سرخط اخبار قرار داد. ناراحتی و رنجی که در نتیجۀ پیآمد و تفرعات این دو حادثه از دین اسلام در روزگار ما ساری است اکثراً خود را با تداعی مصرانۀ دو پرسش عمده تبارز میدهد: آیا اسلام با مدرنیته (دموکراسی، آزادی، مساوات، وغیره) سازگار و همخوان است یا نه؟ و آیا خشونتی که این دین بر میانگیزد (و مسلمان و غیرمسلمان هر دو قربانی آن میگردند) یک کژرفت ناشی از تعصب افراطی است یا بخش لاینفک برنامۀ ژنیتیک اسلام؟
این اثر کوچک تلاشی است برای یافتن پاسخ به این دو پرسش از طریق کاوش (از دید تاریخی، نه از دید اعتقادی) خاستگاههای دوگانۀ اسلام، یعنی زندگی محمد رسولالله و تکوین پرآشوب نهاد خلافت. با رسیدن به این فهم که سایۀ نماهای نامفهوم و ترسناکی که «اسلام راستین» در روزگار ما به گردش انداخته است جز برونفکنی اشباح گذشته نیستند. خواننده بهتر خواهد توانست چون و چرای معضلات جهان اسلام امروزی را درک کند…
پندار مسلمانان، به خصوص بنیادگرایان، از دوران خلافت نخستین چهار جانشین پیغمبر اسلام که «خلفای راشدین» خوانده می شوند تصویر روزگار طلایی و آرمانی اسلام را پرداخت میدهد، ولی قدیمی ترین متون اسلامی واقعیتی کاملاً غیر ازین را برملا می سازند – واقعیت از هم دریده گی شیرازۀ امت مسلمه حتی پیش از آنکه پیکر پیغمبر به خاک سپرده شود. نزدیکترین یاران پیامبر در بحبوحۀ زد و بندها، خیانتها، فساد ها و تهدید به مرگ کردن ها برای چنگیازی به قدرت و ثروت پیغمبر با هم به جدال و کشمکش پرداختند. این کتاب نخستین دفتر سرگذشت این «جانشینان نفرین شده» است که از روی بازیگران آن ماجراها و چگونگی نقش ایفا کردنهای آنها پرده بر میدارد.
هاله الوردی با همان شیوهیی که در نوشتن «واپسین روزهای زندگی محمد» به کار بست در کلاسیکترین آثار اسلامی که کمتر مورد مراجعه قرار گرفتهاند به کاوش پرداخت تا این تاریخ پوشیده را به رشتۀ تحریر کشد. ماجراهای آن روزهای سرنوشت ساز نمایشنامۀ تراژیدی تمام عیاراند، چون در منازعات و مناقشات شخصیتهای مطرح آن روزگار سرنوشت اسلام و به بیان وسیعتر سرنوشت جهان نطفهبندی شد.
